Samodzielność dziecka w wieku przedszkolnym
Rodzic może zaobserwować wyraźne oznaki, czy dziecko jest już wystarczająco samodzielne i dojrzałe, aby pójść do przedszkola. Wydarzenie to stanowi przełomowy moment w jego rozwoju. Dziecko opuszcza przysłowiowe „bezpieczne gniazdo” rodzinne i trafia do grupy. Towarzyszyć mu będą rówieśnicy oraz wychowawczynie, które opiekują się wszystkimi dziećmi. Oczywistym faktem jest, iż każde dziecko odbiera tę sytuację inaczej, a ma na to wpływ wiele czynników. Decydujące są z pewnością doświadczenia, które wcześniej zebrało.
Przedszkole jest instytucją, która ma pomóc dziecku w tym, aby poradziło sobie w życiu poza ramami rodziny. W domu rodzinnym dziecko dorasta w atmosferze zaufania, ciepła i poczucia przynależności. Na tym fundamencie bazuje przedszkole, które chce stworzyć mu równie przyjazne warunki. Udane włączenie do grupy przedszkolnej ma ogromne znaczenie dla rozwoju dziecka. Placówka przedszkolna na pierwszy plan wysuwa koncepcję planu pracy pedagogicznej z i nad nim, gwarantuje wszechstronny jego rozwój. Przedszkole jest otwarte na wszelkie sugestie rodziców. W tej sytuacji ważne jest by stworzyć pełną zaufania współpracę pomiędzy tymi dwoma ogniwami.
Swobodna zabawa jest dla dziecka najważniejszą formą życia, przeżywania i nauki. Sprawia, że rozwija ono swoje umiejętności oraz mocne strony. Bawi się zgodnie ze swoimi potrzebami. Nauczyciel stwarza natomiast odpowiednie warunki, które umożliwiają dziecku samodzielne wspieranie rozwoju: emocjonalnego, społecznego, intelektualnego oraz fizycznego. Obdarzone bezpieczną swobodą przez otaczających je rodziców oraz nauczycieli, jest chętne do bycia aktywnym, samodzielnym, ciekawym świata oraz dociekliwym w swoich poszukiwaniach. Powinno się zatem stwarzać wiele okazji do usprawniania się dziecka, natomiast nie doprowadzać do sytuacji tłumienia jego dobrych chęci. Takie podejście ukształtuje u niego poczucie inicjatywy. Warto podążać w kierunku aktywności i na jej podstawie pomagać, wzmacniać i wspierać działania dziecka.
Wszelkie zadania, które odwołują się do motywacji i potrzeb dziecka, powodują, że ma ono szansę na dokonywanie wyboru. W ich toku ma ono okazję: do doświadczania różnych rodzajów i form działania, do zmierzenia się ze sobą oraz do poznania przy tym siebie i swoich możliwości. Dziecko dostrzega wówczas zależności, które potrzebne są człowiekowi do funkcjonowania w otaczającym środowisku. Pozwala to na stopniowe zdobywanie umiejętności w samodzielnym wykonywania wielu zadań. Okres przedszkolny jest wiec najbardziej optymalnym by procesy motywowania mogły zaistnieć.
Samodzielność w życiu dziecka jest niezwykle istotna w podejmowaniu codziennych wyzwań i działań. Wynika z potrzeby bycia niezależnym, gromadzenia licznych doświadczeń, pokonywania przeszkód oraz sprawdzania swoich możliwości. Łączy się także z gotowością do ponoszenia konsekwencji własnych wyborów. Osiągnięcie sukcesu w tym zakresie wiąże się z rozwojem wielu innych sfer osobowości.
Podstawowa samodzielność jest warunkiem prawidłowych relacji społecznych dziecka. Ma ona znaczenie wówczas, gdy te umiejętności są istotne dla kształtowania poczucia własnej wartości. Dziecko rozwija w sobie niezależność, która jest potrzebna w kontakcie z otoczeniem. Samodzielność, zatem nie jest wyłącznie samoobsługą. Mówiąc o niej mamy na myśli wszelkie działania podejmowane przez dziecko. Samodzielność pomaga ona w kontaktach z innymi. Zarówno rodzicom jak i nauczycielom umiejętność tę dziecko okazuje w sposób werbalny oraz niewerbalny. Dlatego ważne jest by bacznie obserwować wszelkie zachowania oraz uważnie słuchać najmłodszych, bo to droga do ich wszechstronnego rozwoju. Dzieci w ten sposób dają wyraz temu, iż chcą podjąć próby pokonania przeszkód, a co za tym idzie stawiają przed sobą kolejne cele.
Opracowała: Urszula Tułacz-Pieprzyk
Bibliografia:
D. Waloszek, „Rola zadań w wychowaniu dzieci w wieku przedszkolnym”, Zielona Góra 2003
J. Friedl, „Moje dziecko idzie do przedszkola”, Kielce 2001
K. Kuszak, „Formy samodzielności dzieci”, Wychowanie w przedszkolu 2006, nr 4